`पारपाचुके´ एउटा शैक्षिक कथा हो । श्री विश्वप्रकाश माध्यमिक विद्यालय भरतपुर – १५ चितवनमा नेपाली विषय अध्यापन गर्ने शिक्षक विपिन पाठकले सामाजिक विषयमा लेख्नुभएको शिक्षाप्रद यो कथाले पारिवारिक कलहले बालबालिकामा कस्तो मनोबैज्ञानिक असर पर्नसक्छ भन्ने कुरा अभिव्यक्त गरेको छ । परिवारले बालबालिकालाई कसरी हुर्काउन पर्छ भन्ने सन्देश पनि यो कथाले दिन्छ ।
कथाको शीर्षक : पारपाचुके !
मधेसको काखमा बसेको त्यो सानो, सुन्दर घरभित्र सधैँ खुसी र हाँसोको सङ्गीत गुञ्जिरहन्थ्यो । नौ वर्षीय आरभ र छ वर्षीया आर्याका लागि त्यही घर नै संसार थियो—आमाको न्यानो काख, बुबाको आडभरोसा र चारैतिर फैलिएको मायाको संसार ।
उनीहरूका आमाबुबाबीच यति धेरै माया थियो कि बालबालिकाले उनीहरूबीच झगडा परेको त परै जाओस्, ठूलो स्वरमा बोलेकोसमेत कहिल्यै सुनेका थिएनन् ।
तर, त्यो बिहानको वातावरण केही फरक थियो ।
भान्साको टेबलमा सामान्य कुराबाट सुरु भएको असहमति हेर्दाहेर्दै भनाभनमा परिणत भयो । दुवैका अनुहार गम्भीर भए। आमाको मुहारमा आक्रोश देखियो भने बुबा मौन र गम्भीर बन्नुभयो ।
बालबालिकाका अगाडि कहिल्यै नदेखिएको त्यो दृश्यले आरभ र आर्यालाई टोलाएर हेर्न बाध्य बनायो ।
त्यत्तिकैमा आमाको मुखबाट अनायासै एउटा शब्द निस्कियो—
“यस्तै स–साना कुरा बढ्दै गएर त मान्छेहरूको पारपाचुके हुने हो नि !”
‘पारपाचुके’ !
त्यो शब्द कोठाभरि चिसो हावाजस्तै फैलियो ।
बुबा एकाएक मौन हुनुभयो ।
आरभ र आर्याले ‘पारपाचुके’ भन्ने शब्द युट्युब, टेलिभिजनका सिरियल र मान्छेका कुराकानीमा धेरैपटक सुनेका थिए । तर उनीहरूको बालमस्तिष्कका लागि त्यो कुनै सामान्य कानुनी शब्द थिएन । त्यो त आमा र बुबालाई छुटाउने, घर भत्काउने र आफ्नो संसार खोस्ने एउटा डरलाग्दो राक्षसजस्तै थियो ।
आमाको मुखबाट त्यो शब्द निस्कनासाथ दुवैको मनमा डरको कम्पन दौडियो ।
केही बेरमै विद्यालय जाने समय भयो ।
घरबाट निस्कँदा न त आमाको अनुहारमा सधैँजस्तो मायाको उज्यालो थियो, न बुबाको हातमा जिस्क्याउने मीठो स्पर्श ।
विद्यालय जाने बाटोमा आर्याले दाजु आरभको हात कसिलो गरी समाती । उसका आँखामा आँसु टलपलाइरहेका थिए म
“दाजु… अब के हुन्छ ? ममी र बाबा छुट्टिनुहुन्छ ?”
आरभ आफैँ पनि निकै डराएको थियो । केही क्षण मौन रहेर उसले काँपेको स्वरमा भन्यो,
“खै… मलाई पनि थाहा छैन, आर्या ।”
त्यस दिन विद्यालयको कक्षाकोठा उनीहरूका लागि उकुसमुकुसको ठाउँ बन्यो । शिक्षकले कालोपाटीमा लेखेका अक्षरहरू धमिला देखिए । न कापीमा लेख्न मन लाग्यो, न साथीहरूसँग खेल्न ।
दुवैको सानो दिमागमा एउटै दृश्य बारम्बार घुमिरह्यो—आमा एकातिर, बुबा अर्कोतिर… अनि आफूहरू ?
यदि आमा र बुबा छुट्टिए भने आफूहरू कसको काखमा सुत्ने ? कसको हात समातेर विद्यालय जाने ? चाडपर्वमा कससँग रमाउने ?
उनीहरूका आँखाबाट दिनभरि पटक–पटक आँसुका थोपा कापीका पानामा खसिरहे ।
एउटा शब्दले बालमनमा कति ठूलो आँधी ल्याउन सक्छ भन्ने उनीहरूले पहिलोपटक अनुभव गरिरहेका थिए ।
छुट्टीको घन्टी बज्यो ।
अरू बालबालिका हाँसीखुसी घरतर्फ दौडिए । तर आरभ र आर्या भने भारी मन र सशङ्कित पाइला चाल्दै घरतिर लागे ।
उनीहरूको मनमा एउटै प्रश्न थियो—
घर पुग्दा कस्तो दृश्य देख्नुपर्ने हो ?
घरको आँगनमा पुग्दा ढोका खुलै थियो ।
दुवैजना सुटुक्क भित्र पसे ।
तर भित्रको दृश्य देखेर उनीहरू केही बेर अवाक् भए ।
उनीहरूले सोचेको जस्तो सुनसान, उदास र कहालीलाग्दो वातावरण त्यहाँ थिएन ।
भान्साको टेबलमा आमा र बुबा सँगसँगै बसेर खाजा खाँदै थिए । दुवै एकअर्कासँग ठट्टा गर्दै हाँसिरहेका थिए । उनीहरूको छेउमा आरभ र आर्यालाई मन पर्ने खाजा र दूधका गिलास तयार थिए ।
कहीँ रिस थिएन ।
कहीँ दूरी थिएन ।
कहीँ छुट्टिने संकेत थिएन ।
क्षणभर अघिसम्म मनमा पालिएको डर हावासँगै उडेर गयो ।
आरभ र आर्या दौडिँदै गए र एकैपटक आमा–बुबाको काखमा ओइरिए ।
आफ्ना दुवै संरक्षकलाई सँगै पाएपछि उनीहरूको खुसीको सीमा रहेन ।
आर्याले आमाको छातीमा टाउको लुकाउँदै सोधी,
“ममी, हजुरहरू त बिहान झगडा गर्नुभएको थियो नि ?”
आमाले मुस्कुराउँदै छोरीको कपाल सुम्सुम्याउनुभयो ।
“हो नानी, बिहान हामीबीच अलिकति मनमुटाव भएको थियो । तर रिस भनेको सधैँका लागि हुँदैन नि । हामीले कुरा गर्यौँ, एकअर्कालाई बुझ्यौँ अनि कुरा मिल्यो ।”
त्यसपछि आमाले बुबातिर मायालु नजरले हेर्नुभयो ।
बुबाले मुस्कुराउँदै आमाको हात समात्नुभयो ।
“सानातिना असहमति त जीवनमा आउँछन्, आर्या। तर असहमति आउँदैमा सम्बन्ध नै तोडिहाल्नुपर्छ भन्ने हुँदैन । एकअर्कालाई सुन्ने, बुझ्ने र गल्ती स्वीकार्ने हो भने धेरै कुरा मिलाउन सकिन्छ ।”
आरभले केही बेर बुबाको अनुहार हेरिरह्यो ।
“त्यसो भए ममी र बाबा हामीलाई छोडेर जानुहुन्न ?”
बुबाले छोरालाई कसिलो अँगालो हाल्दै भन्नुभयो,
“हामी तिमीहरूलाई छोड्ने कुरा सोच्दैनौँ बाबु । परिवार भनेको सुखमा मात्रै सँगै बस्ने होइन, अप्ठ्यारोमा पनि एकअर्काको हात समात्ने ठाउँ हो ।”
आमाले पनि दुवै बालबालिकालाई अँगालो हाल्नुभयो ।
त्यो अँगालोमा चारै जनाको डर, पीडा र शङ्का हराउँदै गयो ।
केही बेरअघि मात्र आँसु झारेका आरभ र आर्याको अनुहारमा फेरि त्यही पुरानो, निश्चल मुस्कान फर्कियो ।
त्यस दिन उनीहरूले एउटा ठूलो कुरा सिके—
सम्बन्धमा असहमति हुनु असामान्य होइन । रिस उठ्नु पनि मानवीय कुरा हो । तर क्षणिक रिस, अहंकार वा स–साना विवादलाई जीवनभरको निर्णय बनाउनु बुद्धिमानी होइन ।
सम्बन्ध बिग्रँदा पहिले संवाद गरौँ, एकअर्कालाई सुनौँ, गल्ती स्वीकारौँ र सम्भव भएसम्म सम्बन्ध जोगाउने प्रयास गरौँ ।
किनकि एउटा सम्बन्ध टुट्दा दुई जना मात्रै अलग हुँदैनन् । त्यसको कम्पन सन्तानको मनसम्म पुग्न सक्छ, परिवारसम्म पुग्न सक्छ र वर्षौँदेखि जोडिएका सम्बन्धहरूमा पनि पीडा छोड्न सक्छ ।
पारपाचुके कहिलेकाहीँ आवश्यक कानुनी बाटो पनि हुन सक्छ, विशेषगरी हिंसा, दुर्व्यवहार वा असुरक्षित अवस्थाबाट जोगिन । तर क्षणिक आवेग, अहंकार वा सानातिना मतभेदका कारण लिइने निर्णय भने जीवनभरको पश्चात्ताप बन्न सक्छ ।
त्यसैले सम्बन्धमा दरार आउँदा अन्तिम निर्णय लिनुअघि एकपटक मन खोलेर कुरा गरौँ ।
किनकि घर इँटा र सिमेन्टले मात्र बन्दैन—विश्वास, समझदारी, क्षमा र मायाले बन्छ ।
र, कहिलेकाहीँ एउटा सानो संवादले भत्किन लागेको पूरै घर जोगाउन सक्छ ।
