गजलकार रमेश प्रभातको गजलसङ्ग्रह ‘आँगनीमा फूल रोपेँ’ भित्रका गजलहरू पढ्दै जाँदा मैले एउटा जीवन्त, संवेदनशील र वैचारिक रूपमा सजग साहित्यिक यात्राको अनुभूति गरेँ । सामान्यतः गजल भन्नेबित्तिकै प्रेम, विरह र मानवीय संवेदनालाई अभिव्यक्त गर्ने विधाका रूपमा बुझ्ने गरिन्छ । तर यस सङ्ग्रहका गजलहरूले गजल प्रेम र विरहमा मात्र सीमित हुँदैन, यसले युगीन चेतना, सामाजिक यथार्थ, राजनीतिक विकृति र मानवीय सरोकारलाई पनि उत्तिकै सशक्त ढङ्गले अभिव्यक्त गर्न सक्छ भन्ने देखाउँछन् ।
सङ्ग्रहका गजलहरू पढ्दै जाँदा विशेषगरी गजल ४५ र गजल २९ ले मेरो ध्यान बढी आकर्षित गरे। गजल ४५ मा समकालीन नेपाली राजनीति, नेताहरूको पदलोलुपता, भ्रष्टाचार र नातावादप्रति व्यक्त गरिएको तीक्ष्ण व्यङ्ग्यले वर्तमान सामाजिक–राजनीतिक अवस्थाको चित्र प्रस्तुत गर्छ । ‘यतिबेला यो देशमा लाज पनि लजाउँछ’ भन्ने शेरले राजनीतिक विकृतिप्रति उत्पन्न हुने नागरिक असन्तुष्टि र छटपटीलाई प्रभावकारी रूपमा अभिव्यक्त गरेको अनुभूति हुन्छ ।
त्यसैगरी, कोरोना महामारीको सङ्कटलाई पृष्ठभूमि बनाएर लेखिएको गजल २९ ले विपत्तिको समयमा समेत लुटपाट र ठगीमा संलग्न हुने विकृत मानसिकतामाथि प्रहार गरेको छ । सङ्कटका बेला मानवीय संवेदना, सहकार्य र भाइचाराको आवश्यकता अझ बढ्छ भन्ने सन्देश यस गजलमा प्रभावकारी रूपमा आएको छ ।
गजल १ मा गजल विधाको रूपान्तरण र सामाजिक दायित्वको प्रसङ्ग उल्लेखनीय छ । हिजो चाटुकारिता र दरबारकेन्द्रित अभिव्यक्तिमा सीमित रहेको गजल आज भोका–नाङ्गा बस्ती र सर्वसाधारणका दुःख–पीडासम्म आइपुगेको भावले गजलको बदलिँदो स्वरूप र सामर्थ्यलाई उजागर गर्छ । यसले गजललाई केवल मनोरञ्जनको माध्यम नभई समाजको आवाजका रूपमा समेत प्रस्तुत गरेको छ ।
त्यस्तै, गजल ११ मा निष्ठा र इमानदारीका साथ जीवन जिउँदा आइपर्ने सङ्घर्ष तथा आत्मस्वाभिमानको भाव अभिव्यक्त भएको छ । प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि आफ्नो मूल्य र विश्वासप्रति अडिग रहनुपर्छ भन्ने भावले पाठकमा सकारात्मक ऊर्जा र आत्मबल सञ्चार गर्छ ।
राजनीतिक तथा सामाजिक विषयका अतिरिक्त गजल ६ मा अभिव्यक्त प्रेम, पीडा र विश्वासघातको भाव पनि उत्तिकै मर्मस्पर्शी छ। ‘अचानो’, ‘ओभानो खोला’ र ‘जीर्ण छानो’ जस्ता मौलिक बिम्बहरूको प्रयोगले भावलाई थप गहिराइ प्रदान गरेका छन्। प्रेमको कोमलता र त्यससँग जोडिएको पीडालाई सरल तर प्रभावकारी भाषामा प्रस्तुत गर्नु यस गजलको विशेषता देखिन्छ ।
समग्रमा, ‘आँगनीमा फूल रोपेँ’ पढ्दा मलाई केवल काव्यिक र साङ्गीतिक आनन्द मात्र मिलेन, यसले समाज, राजनीति, प्रेम, पीडा, नैतिकता र मानवीय संवेदनाका विविध पक्षबारे गम्भीर भएर सोच्न पनि बाध्य बनायो । सरल र सहज भाषा, लयात्मकता, मौलिक बिम्ब तथा विचारको सन्तुलित संयोजन यस सङ्ग्रहको उल्लेखनीय पक्ष हो । रमेश प्रभातका गजलहरू पाठ गरिसकेपछि समाप्त हुँदैनन्, तिनले पाठकको मनमा प्रश्न, अनुभूति र विचारको एउटा लामो प्रतिध्वनि छोडिरहन्छन् । यही नै ‘आँगनीमा फूल रोपेँ’ को उल्लेखनीय साहित्यिक शक्ति हो ।
