बालमनोवैज्ञानिक कथाकारका रूपमा परिचित कर्णबहादुर बानियाँ नेपाली साहित्यमा सिर्जना र समालोचना दुवै क्षेत्रमा सक्रिय, अध्ययनशील र प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित हुनुहुन्छ । विशेषगरी समीक्षा लेखनमा उहाँले निर्माण गर्नुभएको विशिष्ट पहिचान साहित्यिक वृत्तमा सम्मानका साथ लिइन्छ । बानियाँको समालोचनात्मक दृष्टि कुनै व्यक्ति वा समूहप्रति आग्रह–पूर्वाग्रहमा आधारित नभई कृतिको गुण–दोषलाई वस्तुनिष्ठ, निष्पक्ष र निर्भीक रूपमा प्रस्तुत गर्ने विशेषताले चिनिन्छ ।
उहाँको चर्चित समालोचनात्मक कृति ‘अनेक सृष्टि एक दृष्टि’ नेपाली साहित्यका विभिन्न विधामा प्रकाशित कृतिहरूमाथि गरिएको गहन अध्ययन, विश्लेषण र मूल्याङ्कनको सशक्त दस्तावेज हो । यस कृतिमार्फत बानियाँले आख्यान, काव्य, नाटक तथा निबन्ध विधाका प्रतिनिधिमूलक कृतिहरूको सूक्ष्म अध्ययन गर्दै तिनको कलात्मकता, विषयवस्तु, शिल्प, भाषाशैली तथा सामाजिक सान्दर्भिकतामाथि गम्भीर विमर्श गर्नुभएको छ ।
साहित्यका विविध विधामा समान दक्षताका साथ कलम चलाउन सक्नु उहाँको व्यापक अध्ययन, लामो साहित्यिक अनुभव र जिम्मेवार बौद्धिक दृष्टिको परिचायक हो । समीक्षाका क्रममा उहाँले कृतिहरूको केवल प्रशंसा वा आलोचना मात्र गर्नुभएको छैन, बरु तिनका सबल पक्षलाई उजागर गर्दै कमजोरीहरूलाई पनि स्पष्ट रूपमा औँल्याउनुभएको छ । साथै, सम्बन्धित स्रष्टाहरूको आगामी सिर्जनात्मक यात्रालाई थप परिष्कृत र प्रभावकारी बनाउन उपयोगी सुझावहरू समेत प्रस्तुत गर्नुभएको छ । यही कारण यो कृति सामान्य समीक्षाको सीमाभन्दा माथि उठेर साहित्यिक बहस, विमर्श र आत्ममूल्याङ्कनको महत्वपूर्ण आधार सामग्री बनेको छ ।
बानियाँले यसअघि कथा, बालसाहित्य तथा अन्य साहित्यिक विधामा समेत उल्लेखनीय कृतिहरू प्रकाशन गरिसक्नुभएको छ । उहाँका लेखनमा सामाजिक यथार्थ, मानवीय संवेदना, नैतिक मूल्य र जीवनका विविध आयामहरू सशक्त रूपमा अभिव्यक्त हुने गरेका छन् । ‘अनेक सृष्टि एक दृष्टि’ मा समेटिएका विषयवस्तुहरू पनि वास्तविक जीवनका अनुभव, सामाजिक परिवेश, सांस्कृतिक परम्परा तथा अघिल्लो पुस्ताले भोगेका संघर्ष र अनुभूतिसँग निकट रहेका छन् । यस अर्थमा पुस्तक साहित्यिक मात्र नभई सामाजिक दस्तावेजका रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण देखिन्छ ।
वि.सं. २०८२ कात्तिकमा प्रकाशित यस कृतिको मूल्य रु. ३७५ रहेको छ । साहित्य संगम चितवनद्वारा प्रकाशित पुस्तक चार खण्डमा विभाजित छ । पहिलो खण्डमा आख्यान, दोस्रोमा काव्य, तेस्रोमा नाटक र चौथो खण्डमा निबन्धसम्बन्धी समीक्षाहरू समेटिएका छन् । प्रत्येक खण्डले सम्बन्धित विधाका कृतिहरूलाई समालोचनात्मक दृष्टिबाट विश्लेषण गर्दै पाठकलाई नयाँ कोणबाट सोच्न प्रेरित गर्दछ ।
नेपाली साहित्यमा समीक्षा र समालोचनाको परम्परालाई समृद्ध बनाउन योगदान पुर्याउने यस कृतिले साहित्यका विद्यार्थी, अध्येता, शोधकर्ता, स्रष्टा तथा साहित्यप्रेमी पाठकका लागि उपयोगी सन्दर्भ सामग्रीको भूमिका निर्वाह गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । निष्पक्ष मूल्याङ्कन, गहिरो अध्ययन र साहित्यप्रतिको जिम्मेवार दृष्टिकोणका कारण ‘अनेक सृष्टि एक दृष्टि’ नेपाली समालोचना साहित्यको एक उल्लेखनीय र दीर्घकालीन महत्त्व बोकेको कृतिका रूपमा स्थापित हुने विश्वास गर्न सकिन्छ ।
