इरानभर फैलिएको सरकारविरोधी प्रदर्शन शनिबार दुई हप्ताको नजिक पुगेको छ । अधिकारीहरूले कडा दमन जारी राखे पनि आन्दोलन रोकिएको छैन, बरु प्रमुख सहरहरूमा नयाँ र्यालीहरू देखिएका छन् । मानव अधिकार समूह र सीमित भिडियो प्रमाणका आधारमा मृतक, घाइते र पक्राउ पर्नेहरूको सङ्ख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको देखिएको छ ।
इन्टरनेट र सञ्चार सेवा अवरुद्ध
देशमा इन्टरनेट र अन्तर्राष्ट्रिय फोन सेवा लगभग पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको छ । नेटब्लक्सले राष्ट्रव्यापी ब्ल्याकआउट ३६ घण्टाभन्दा बढी समयदेखि जारी रहेको जनाएको छ । अमेरिकास्थित ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट्स न्युज एजेन्सीका अनुसार कम्तीमा ६५ जनाको ज्यान गएको छ भने दुई हजार ३०० भन्दा बढी प्रदर्शनकारी हिरासतमा छन् । नर्वेस्थित इरान मानव अधिकार समूहले मृतकको वास्तविक सङ्ख्या अझ बढी हुनसक्ने चेतावनी दिएको छ ।
सर्वोच्च नेताद्वारा कडा चेतावनी
सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खमेनीले प्रदर्शनलाई बाह्य शक्तिले उक्साएको आरोप लगाउँदै कडा शब्दमा निन्दा गर्नुभएको छ । उहाँले अवज्ञा र अराजकता सहन नसकिने भन्दै थप दमनको सङ्केत गर्नुभएको छ । राज्य टेलिभिजनले सुरक्षा बलमाथि आक्रमण र सुरक्षाकर्मीको हताहतलाई जोड दिँदै राष्ट्रको नियन्त्रण कायम रहेको सन्देश प्रसारण गरिरहेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया
संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रदर्शनकारीहरूप्रति समर्थन जनाउँदै कडा चेतावनी दिएको छ । अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले सामाजिक सञ्जाल मार्फत “संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानका साहसी नागरिकहरूलाई समर्थन गर्छ” बताउनुभएको छ । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले छुट्टै वक्तव्य जारी गर्दै राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग ‘खेल नखेल्न’ चेतावनी दिएको छ ।
शिक्षा र सञ्चारमा असर
शनिबार इरानमा कार्यसप्ताह सुरु भए पनि धेरै विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूले अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरेका छन् । सरकारी तथा अर्ध–सरकारी वेबसाइटहरू आन्तरिक रूपमा सञ्चालनमा छन् भने आम नागरिकको इन्टरनेट पहुँच प्रायः बन्द छ । कतारस्थित अल जजिरा अपवाद भए पनि अधिकांश अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरू स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न असमर्थ छन् ।
सडक प्रदर्शन र विरोधका स्वरूप
तेहरान, मशहद, तब्रिज, कोम, हामेदानलगायत प्रमुख सहरहरूमा रातभर भएका प्रदर्शनमा मानिसहरूले भाँडा पिटेर, आगो बालेर र कारको हर्न बजाएर सरकारविरोधी भावना व्यक्त गरेका छन् । केही प्रदर्शनकारीहरूले शाहकालीन सिंह र सूर्य अङ्कित झण्डा फहराएका दृश्यहरू देखिएका छन् । अर्ध–आधिकारिक फार्स समाचार एजेन्सीले केही स्थानमा आगजनी र हतियार प्रयोग भएको रिपोर्ट गरेको छ ।
आर्थिक संकट र आन्दोलनको पृष्ठभूमि
आन्दोलन डिसेम्बर २८ मा इरानी रियालको तीव्र अवमूल्यनपछि सुरु भएको हो । रियाल हाल करिब १४ लाख प्रतिअमेरिकी डलरमा कारोबार भइरहेको छ । आणविक कार्यक्रमका कारण लगाइएका अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध, बढ्दो महँगी र बेरोजगारीले इस्लामिक गणतन्त्रको शासन व्यवस्थामाथि प्रत्यक्ष चुनौती सिर्जना गरेको विश्लेषकहरूले बताएका छन् ।
सरकारको स्थिति र अन्तर्राष्ट्रिय आग्रह
इरानी अधिकारीहरूले देशलाई ‘युद्धको अवस्थामा’ रहेको दाबी गर्दै कडा कदम चाल्ने चेतावनी दिएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले बढ्दो हिंसा र दमनप्रति गहिरो चासो व्यक्त गर्दै संयमता, मानव अधिकारको सम्मान र संवादमार्फत समाधान खोज्न आग्रह गरिरहेको छ ।
