नेपालमा चिया केवल एक पेय पदार्थ मात्र रहेन, यो आजको सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ । विशेषगरी चितवनको भरतपुर महानगरपालिकासहित काठमाडौं, पोखरा, बुटवल, धरानलगायतका शहरी क्षेत्रमा पछिल्ला केही वर्षयता चिया पसल, टी–स्टेसन र क्याफेहरूको उल्लेखनीय विस्तार भएको छ ।
भरतपुरमा चिया दरबार, पञ्चायत, चिया सर्कल, चिया चौतारी, साइनो, चिया इन, चियालय, Cofeteacoff, चिया आँगन, चिया पोइन्ट, चिया अन अड्डा, चियादानी, चिया भेट, Tea and Me, Himalayan Chiya, Caffeophilia, The Coffee Factory, Global Coffee House, Cafe Hut र Chiya Lover जस्ता चिया घरहरूले युवापुस्ता, परिवार, विद्यार्थी, कर्मचारी, व्यवसायी तथा पर्यटकलाई आकर्षित गर्दै चिया संस्कृतिलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइरहेका छन् ।
आज चिया घरहरू केवल चिया बेच्ने व्यापारिक केन्द्र मात्र होइनन् । ती सामाजिक भेटघाट, बौद्धिक बहस, साहित्यिक गोष्ठी, व्यवसायिक छलफल, अध्ययन, सिर्जनात्मक अन्तरक्रिया र सम्बन्ध विस्तारका साझा चौतारी बनेका छन् । बिहानको सुरुवातदेखि साँझको विश्रामसम्म, साथीभाइको भेटदेखि व्यवसायिक बैठकसम्म र अध्ययनदेखि साहित्यिक विमर्शसम्म चियाले नेपाली समाजमा नयाँ सामाजिक संस्कृतिको निर्माण गरेको छ ।
बढ्दो चिया व्यवसायले हजारौँ युवालाई स्वरोजगार तथा रोजगारीको अवसर प्रदान गरेको छ । न्यून लगानीमै सुरु गर्न सकिने भएकाले धेरै युवाले वैदेशिक रोजगारीको विकल्पका रूपमा यसलाई अपनाएका छन् । यसबाट व्यवसायी, कर्मचारी, बारिस्टा, वेटर, आपूर्तिकर्ता र ढुवानी क्षेत्रले प्रत्यक्ष लाभ पाएका छन् भने दुग्ध उत्पादन, चिया उद्योग, बेकरी, कृषि उत्पादन, हस्तकला र स्थानीय उत्पादनको बजारसमेत विस्तार भएको छ । यसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनुका साथै युवामा उद्यमशीलता, आत्मनिर्भरता र सिर्जनशीलताको भावना विकास गर्न सहयोग पुर्याएको छ ।
आर्थिक योगदानसँगै चिया घरहरूले स्थानीय कला, संस्कृति र पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत सकारात्मक भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन् । यस अर्थमा चिया संस्कृति आर्थिक समृद्धिसँगै सामाजिक पूँजी निर्माणको माध्यम पनि बन्दै गएको छ ।
तर, यही सकारात्मक परिवर्तनसँगै एउटा गम्भीर चुनौती पनि देखिएको छ । धेरै स्थानमा चिया र चुरोटलाई एउटै संस्कृतिका रूपमा प्रस्तुत गर्न थालिएको छ । विशेषगरी युवामाझ ‘चिया बिना चुरोट अधुरो’ भन्ने गलत धारणा फैलँदै गएको छ । साथीहरूको दबाब, सामाजिक अनुकरण, फेसनको भ्रम र सहज उपलब्धताका कारण धेरै किशोर तथा युवाहरू धूम्रपानतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् । विद्यालय, कलेज र सार्वजनिक स्थल वरपरका कतिपय चिया पसलमा सुर्तीजन्य पदार्थको सहज बिक्रीले यो समस्यालाई अझ जटिल बनाएको छ ।
धूम्रपानका कारण फोक्सो, मुटु, रक्तनली र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी दीर्घकालीन रोगको जोखिम बढ्नुका साथै निकोटिनको लतले युवाको मानसिक स्वास्थ्य, अध्ययन, कार्यक्षमता र उत्पादनशीलतामा नकारात्मक असर पारिरहेको छ । निष्क्रिय धूम्रपानका कारण धूम्रपान नगर्ने ग्राहक, बालबालिका र परिवारका सदस्यसमेत प्रभावित भइरहेका छन् । दैनिक हुने अनावश्यक खर्चले व्यक्तिगत तथा पारिवारिक आर्थिक अवस्थामाथि पनि भार थपिरहेको छ । अझ चिन्ताजनक पक्ष त धूम्रपानलाई सामान्य सामाजिक व्यवहारका रूपमा स्वीकार गरिनु हो, जसले अन्य दुर्व्यसनतर्फ आकर्षित हुने सम्भावना बढाउँछ ।
त्यसैले आवश्यक कुरा चिया व्यवसायको विस्तारलाई रोक्नु होइन, त्यसलाई स्वस्थ, जिम्मेवार र सभ्य सामाजिक संस्कृतिसँग जोड्नु हो । चिया घरलाई धूम्रपानमुक्त क्षेत्र घोषणा गर्ने, सुर्तीजन्य पदार्थको बिक्रीमा प्रभावकारी नियमन गर्ने, विद्यालय तथा कलेज वरपर कडाइ गर्ने, व्यवसायीलाई सामाजिक उत्तरदायित्वप्रति सचेत बनाउने र युवामाझ स्वास्थ्य सचेतना अभियान सञ्चालन गर्ने नीति अहिलेको आवश्यकता हो । चिया संस्कृतिलाई साहित्य, संगीत, अध्ययन, उद्यमशीलता, सिर्जनशीलता र स्वस्थ सामाजिक संवादसँग जोड्न सकियो भने यसले समाजलाई अझ सकारात्मक दिशातर्फ डोर्याउनेछ ।
चितवनजस्ता तीव्र शहरीकरण भइरहेका सहरमा चिया व्यवसायले नयाँ आर्थिक सम्भावना सिर्जना गरेको छ । यसले पर्यटन, सेवा क्षेत्र, स्थानीय उत्पादन र रोजगारीलाई बलियो आधार दिएको छ । तर आर्थिक सफलताको उत्सव मनाइरहँदा त्यससँगै बढ्दै गएको धूम्रपानको प्रवृत्तिलाई बेवास्ता गर्नु भविष्यप्रति अन्याय हुनेछ । विकासको वास्तविक अर्थ केवल व्यवसायको विस्तार होइन; नागरिकको स्वास्थ्य, चेतना र जीवनस्तरको उन्नयन पनि हो ।
अन्ततः, चिया नेपाली समाजको आत्मीयता, संवाद र संस्कृतिको प्रतीक बनेको छ । अब यस संस्कृतिलाई धूम्रपानको धुवाँबाट मुक्त गरी स्वस्थ जीवनशैली, सिर्जनशीलता र जिम्मेवार उद्यमशीलताको प्रतीक बनाउनु राज्य, व्यवसायी, अभिभावक, शैक्षिक संस्था र स्वयं युवापुस्ताको साझा दायित्व हो ।
आर्थिक समृद्धि र स्वस्थ समाजबीच सन्तुलन कायम गर्न सकिए मात्र बढ्दो चिया संस्कृति नेपालको विकास यात्राको स्थायी र गौरवपूर्ण अध्याय बन्न सक्नेछ ।
