चितवन, १० चैत ।
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र प्रत्येक वर्ष चैत्र कृष्ण औँशीबाट विक्रमबाबा मेला सुरु भएको छ र यो वैशाख पूर्णिमासम्म (लगभग १५ दिन) सञ्चालन हुनेछ । यस वर्ष पनि भरतपुर महानगरपालिका उप प्रमुख तथा आयोजनाका संयोजक चित्रसेन अधिकारीले मेला औपचारिक रूपमा शुभारम्भ गरेका छन् ।
विक्रमबाबा मेला परम्परागत रूपमा थारु समुदायले परापूर्वकालदेखि पूजा–आराधना गर्दै आएको धार्मिक परंपरा हो र अहिले सबै जातजातिका मानिसहरूले पनि यसमा सहभागिता जनाउन थालेका छन् । भक्तजनहरूको विश्वास अनुसार यहाँ पूजा गर्दा सन्तान प्राप्ति, सुख, शान्ति र मनोकामना पूरा हुने विश्वास कार्यक्रम सहभागीहरूले राखेका छन् ।
मेलाको व्यवस्थापन चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, भरतपुर महानगरपालिका र स्थानीय उपभोक्ता समिति तथा सुरक्षारक्षक निकायहरूले संयुक्त रूपमा गरेको छन्। पूजास्थल र मेला क्षेत्रमा धूमपान तथा मद्यपान पूर्णरूपमा निषेध गरिएको छ भने स्वास्थ्यका लागि हेल्थडेस्क, एम्बुलेन्स र दमकल व्यवस्थापन पनि गरिएको छ ।
मेलामा देशभरका विभिन्न जिल्लाहरू र भारतबाट समेत भक्तजनहरू आउने गरेको तथा प्रत्येक वर्ष लाखौँ दर्शनार्थीहरूको भीड लाग्ने अनुमान गरिएको छ । राप्ती नदीको पुलबाट करिब २ किलोमिटर माथि रहेको स्थलमा पूजा तथा दर्शन गरिन्छ ।
चितवनको विक्रमबाबा मेला : परम्परा, मान्यता र महत्व
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको परम्परागत धार्मिक पर्व विक्रमबाबा मेला यस वर्ष पनि चैत्र कृष्ण औँशीदेखि सुरू भएर पूर्णिमासम्म (लगभग १५ दिन) हर्षोल्लासका साथ सञ्चालन भएको छ । मेलाको शुभारम्भ प्रशासन, स्थानीय निकाय तथा पूजा व्यवस्थापन समितिका संयोजनमा गरिएको छ र यस वर्ष पनि हजारौँ भक्तजनले दर्शन तथा पूजामा सहभागी भएका छन् ।
धार्मिक तथा ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
विक्रमबाबा पूजा परापूर्व कालदेखि मुख्यतः थारु समुदायले आरम्भ गरेको धार्मिक परम्परा हो । राप्ती नदीको पुलबाट करिब २ किलोमिटर भित्र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको कसरा क्षेत्रमा सालको रुखमुनि माटोको थानमा पूजा स्थल रहेको छ । परम्परागत विश्वासअनुसार विक्रमबाबा बुद्धिमत्ता, सन्तुलन तथा शक्ति सम्पन्न आदिवासी गुरू (बाबा) थिए र उनका चरणमा श्रद्धापूर्वक पूजा गर्दा सन्तान प्राप्ति, सुख, शान्ति र मनोकामना पूरा हुने मान्यता रहिआएको छ ।
मेलाको संरचना र आयोजना
मेलामा पूजा आराधना बिहान ६ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सञ्चालन हुने व्यवस्था गरिएको छ । मेलाको भर्न आउने भक्तजनको सुविधाका लागि सुरक्षा, स्वास्थ्य सहायता कक्ष, एम्बुलेन्स, हेल्थडेस्क तथा पार्किङ् व्यवस्थापन समेत गरिएको छ । आयोजक, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज प्रशासन, स्थानीय समुदाय तथा सुरक्षा निकाय मिलेर व्यवस्थापन गर्छन् ।
विश्वास र परम्परा
थारु समुदायका साथै अहिले सबै जातजातीका मानिसहरू पनि मेलामा विश्वासका साथ सहभागी भइरहेका छन् । विशेषगरी सन्तानको लागि भाकल (श्रद्धा पूजा) गर्ने प्रचलन छ , जसमा भक्तजनले मनोकामना अनुसार बलि, परेका पशुपंक्षी वा परेवाको उडान (पिजन उडाउने) जस्ता विधि पुरा गर्छन् ।
पर्यटन र सामाजिक पक्ष
विक्रमबाबा मेला धार्मिक श्रद्धा मात्र होइन, सांस्कृतिक पर्यटनको केन्द्र पनि बन्न थालेको छ । नेपालका विभिन्न जिल्लाहरू र छिमेकी भारतबाट समेत धेरै दर्शनार्थी आउने गरेका छन् । मेलामा स्थानीय उत्पादन, पसल तथा मनोरञ्जनात्मक गतिविधि पनि सञ्चालन हुन्छन्, जसले स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ ।
